Giới thiệu: Chắc hẳn người hâm mộ rất muốn biết chuyện hậu trường của việc lồng tiếng phải không? Xin giới thiệu với các bạn bài viết của tác giả Lê Phương Chi đăng trên báo Điện Ảnh Kịch Trường. Bài viết tuy khá cũ nhưng vẫn còn giá trị tham khảo. Lưu ý: đưa chuột lên hình để xem chú thích.
~~o00o~~
Giới Thiệu Nhóm Lồng Tiếng Saigon Film
Lê Phương Chi
Nhóm lồng tiếng Sài Gòn Phim. Trái sang, trên xuống: Bá Tòng (trưởng ban), Thanh Phúc, Thế Phương, Trung Châu, Bích Ngọc, Huỳnh Hoa, Nguyễn Vinh.
Ông Lê Đình Thọ, Phó giám đốc đối ngoại Trung tâm Nghiên cứu và Lưu trữ Điện ảnh Việt Nam đưa chúng tôi đến phòng kỹ thuật gặp anh Nguyễn Bá Tòng, Trưởng ban lồng tiếng của Sài Gòn Phim. Anh Tòng hướng dẫn vào phòng thu âm, chúng tôi xin chụp vài kiểu ảnh lúc 7 diễn viên lồng tiếng đang dán mắt vào màn hình đọc lời thoại sao cho khớp với khẩu hình của nhân vật trong phim. Muốn tiếp chuyện các diễn viên lồng tiếng, phải chờ khi anh chị em nghỉ ăn trưa, nên anh Tòng đưa chúng tôi qua tổ dịch thuật, tổ này gồm 2 nữ, 4 nam: Chung Hào Hoa, Đỗ Thanh Thiện, Dương Ngọc Bích, Quách Khả Phương, Trương Quốc An, Vũ Ngọc Thạch, phân ra làm 3 nhóm, mỗi nhóm có một người Hoa và một người Việt, do anh Chung Hào Hoa làm tổ trưởng.
Anh Tòng giới thiệu khái quát quy trình lồng tiếng một bộ phim như sau: công ty FAFILM giao qua, anh cho tổ kỹ thuật chiếu lên (gọi là bung hình) để tổ dịch thuật nghiên cứu ngôn ngữ, động tác diễn của mỗi diễn viên trong phim. Sau khi xem tổng quát bộ phim, tổ dịch thuật phân công mỗi người đặc trách dịch lời thoại cho từng diễn viên, có thể một người dịch cho hai hoặc ba diễn viên một lúc. Dịch xong, đưa bản lời thoại lên trưởng ban duyệt, rồi họp cả 3 tổ cùng xem lại cuốn phim ấy để phân vai. Thông thường thì anh chị em tổ lồng tiếng nhận thấy mình hợp với nhân vật nào trong phim là tự đảm nhận lồng tiếng cho vai đó.
Phòng Kỹ thuật gồm hai nữ nhân viên Thanh Vân và Phương Quỳnh, qua trực tiếp chỉ đạo của anh Tòng. Nhiệm vụ của nhân viên kỹ thuật là bấm máy ghi âm, và mắt luôn theo dõi màn hình, tai lắng nghe giọng nói của từng diễn viên trong phim, khi thấy miệng của diễn viên lồng tiếng không khớp với khẩu hình của diễn viên trong phim thì lập tức dừng máy để diễn viên lồng tiếng làm lại. (Chúng tôi tận mắt chứng kiến chỉ một câu thoại trong phim Hồ Sơ Công Lý IV cuốn 5, mà anh chị em diễn viên lồng tiếng đã làm lại đến năm sáu lần.)
Tổ trưởng dịch thuật là Chung Hào Hoa (anh em trong nhóm gọi là Hòa), người gốc Quảng Đông (Trung Quốc), trước kia đã từng phiên dịch tiếng Hoa ra Việt cho các cuốn phim lẻ hoặc cho hãng Quảng cáo, nhờ đó khi về với Sài Gòn Phim anh đem kinh nghiệm bản thân góp với tổ dịch thuật, đã đáp ứng được yêu cầu của ban lồng tiếng Sài Gòn Phim. Chẳng hạn, khi cùng xem bung hình, anh chị em phiên dịch phải nghe kỹ, đồng thời ghi vào sổ từng lời thoại và nhận định nhân vật ấy thuộc vai vế nào trong chuyện phim để tim lời dịch cho đúng. Ví dụ, tiếng Quảng Đông dùng Nị để gọi chung ngôi thứ hai và Ngọ để xưng ngôi thứ nhất với tất cả người trên kẻ dưới, cho nên anh em phiên dịch phải nhận diện để phân biệt nhân vật nói chuyện với ai, tùy nghi thay vào đó là ông bà, cha mẹ, cô bác, anh chị hay là mày tao, em cháu... cho hợp với tôn ti trong gia tộc Việt Nam. Đặc biệt, khi diễn viên trong phim phát âm 7 tiếng, thì phải tìm 6 tiếng để phiên dịch, sao cho đủ nội dung câu thoại ấy thì diễn viên lồng tiếng nói mới khớp miệng, bởi diễn viên (trong phim) há miệng nói trước một tiếng rồi diễn viên lồng tiếng mới nói thì sẽ khớp với lời trong câu thoại ấy, nếu dịch đủ 7 tiếng thì tiếng cuối cùng sẽ bị dư. Khi gặp những danh từ cổ ngữ Trung Quốc, thì phải Việt hóa ngôn từ ấy cho khán giả dễ hiểu. Nếu gặp những danh từ quá khó, anh Tòng phải mời vài vị giỏi tiếng Hán Việt đến cố vấn cho tổ dịch thuật. Theo lời anh Hòa, một cuốn phim dịch trong vòng 3 ngày phải xong và giao bản thảo lời thoại qua cho anh Tòng xem lại rồi in ra để phát cho nhân viên trong 3 tổ.
Chúng tôi hỏi cách thức phân vai trong tổ lồng tiếng, anh Tòng cho biết, đây là một sự phối hợp khít khao giữa 3 tổ: dịch thuật, kỹ thuật, và lồng tiếng. Khi nhận một bộ phim của công ty FAFILM, anh cho chiếu lên để tổ dịch thuật, và chuyên viên kỹ thuật cùng xem. Anh em dịch thuật và chuyên viên kỹ thuật đã quen nên phát hiện ngay chất giọng diễn viên lồng tiếng nào thích hợp với từng vai diễn trong phim. Đến khi tổ dịch thuật viết xong lời thoại, cũng đã dự kiến xong ai trong tổ lồng tiếng hợp với vai nào trong phim ấy. Chẳng hạn như gặp bộ phim có nhiều diễn viên quen thuộc, thì anh chị em lồng tiếng tự nhận lấy vai của mình để lồng, như cô Huỳnh Hoa thường lồng cho Lương Tiểu Băng; Bích Ngọc lồng cho Trần Tú Văn; Huỳnh Nhật Hòa, Vạn Tử Lương thì do Trung Châu phụ trách... Trừ khi gặp bộ phim có nhiều diễn viên mới, tổ dịch thuật sẽ bàn thảo với hai chuyên viên kỹ thuật, để xem nhân vật nữ nào trong phim hợp với Huỳnh Hoa, Bích Ngọc, Thanh Phúc, hoặc diễn viên nam nào hợp với Trung Châu, Thế Thanh, Thế Phương, Nguyễn Vinh,... Do đó, khi 3 tổ phối hợp phân vai sẽ nhanh gọn. Nhờ có quyết định tập thể trong Ban lồng tiếng, phân vai như vậy, thành thử những bộ phim của Sài Gòn Phim xuất xưởng đều đạt chất lượng cao.
Anh Tòng cho biết thêm, muốn phân biệt một bộ phim do Ban lồng tiếng Sài Gòn Phim lồng, và các bộ phim do những nhóm khác đảm trách, chỉ cần lưu ý khi mở đầu mỗi cuốn phim đều có biểu tượng của hãng phim và một giọng nữ, một giọng nam giới thiệu tên bộ phim, tên người dịch thuật, tên diễn viên lồng tiếng...
Tổ lồng tiếng có 7 diễn viên gồm 3 nữ: Thanh Phúc, Huỳnh Hoa, Bích Ngọc, và 4 nam: Trung Châu, Thế Phương, Thế Thanh, Nguyễn Vinh. Lúc đứng trong phòng thu âm, chúng tôi đã chứng kiến Bích Ngọc đồng thời lồng tiếng cho vai một bà đanh ác đang hành hạ đứa cháu gái. Đang cất giọng chanh chua, hằn học, đay nghiến đứa cháu, bỗng cô liền hạ giọng vào vai đứa cháu gái than khóc van xin, giống như có hai người đang đối thoại, đã gây cho chúng tôi một bất ngờ thú vị. Tiếp đó, Huỳnh Hoa lồng tiếng cho vai người mẹ dạy dỗ đứa con 5 tuổi, cô vừa nói vai mẹ rồi lập tức giả giọng con nít trong vai con. Nếu không chứng kiến, chúng tôi không sao ngờ rằng chỉ có một người mà nói hai giọng liền tức khắc lại thể hiện được tính cách của hai nhân vật rất khác biệt như vậy.
Anh Tòng cho biết, nhiều khi các diễn viên lồng tiếng cho nhân vật trong phim, lúc nhập vai, anh chị em cũng cảm xúc khóc thật, mắt đầy lệ, giọng nghẹn ngào theo nhân vật trong phim. Anh cũng khuyên anh chị em đã lồng tiếng cho diễn viên nào trong phim trước thì phim tiếp theo cũng nên tiếp tục lồng cho diễn viên ấy để khán giả cảm nhận rằng đó là tiếng nói của diễn viên ấy. Chẳng hạn như Huỳnh Hoa thường lồng cho Lương Tiểu Băng, Lý Y Hồng, Từ Hào Oanh; Bích Ngọc lồng cho Trần Tú Văn, Trần Tùng Linh, Châu Hải My; Thanh Phúc lồng cho Thái Thiếu Phân, Lê Huyên, Trương Huệ Nghi v.v. người xem phim vừa nghe đã nhận ra ngay.
Chúng tôi hỏi vì sao 7 diễn viên ngồi sát vai nhau trong một phòng thu âm mà không dùng chung hai hoặc ba người một chiếc micro, lại phải mỗi người một chiếc riêng. Anh Tòng cho biết, đây là loại micro định hướng, đã điều chỉnh hợp với âm lượng cao, thấp của từng người, nên khi thu vào băng âm lượng sẽ đều nhau. Nhờ có micro định hướng, nên khi cùng thu một lúc, nhiều diễn viên ngồi sát vai nhau trong phòng cách âm, mà tiếng người này không nhiễu vào micro của người kia như loại micro thông thường.
(Theo Điện Ảnh Kịch Trường)