Có lẽ trong số chúng ta ít nhiều người biết là phim bộ còn do một nhóm lồng tiếng ở hải ngoại (Mỹ) lồng nữa, quen gọi là nhóm US. Nhóm này cũng lồng cho tất cả phim lẻ và bộ ngoài luồng ở Việt Nam và có lẽ là nhóm mà bài báo này đã đề cập đến trước khi đội ngũ lồng tiếng của FFVN ra đời. Và tôi thì lại chẳng thích nhóm này một tí xíu nào bởi vì họ thiếu (gần như) tất cả những thứ mà đội ngũ FFVN chúng ta có.

Giọng lồng tiếng

Tôi thật sự không hiểu giọng lồng tiếng của nhóm bên US là do tự nhiên hay do cố tình uốn éo cho nó có vẻ "phim Tàu" hay phim xưa kiểu "bến Thượng Hải" (theo kiểu bỏ chữ "đó mà", "đó nha" quá mức cần thiết ở cuối câu). Nếu do tự nhiên, theo tôi nghĩ họ rất có thể là người Hoa bởi giọng tiếng Việt của họ rất khó nghe, đặc biệt ở những đoạn cao trào khi mà nhân vật phải nói nhanh. Anh họ của tôi sống ở Mỹ từ nhỏ nhưng không thể thích nghi được với phim bộ; ảnh nói là tiếng Việt của những bộ phim đó không phải là "tiếng Việt bình thường" (normal Vietnamese). Nếu không do tự nhiên, tại sao lại làm vậy? Tôi không đòi hỏi cao tới nỗi ai ai cũng phải có giọng hay. Tôi chỉ yêu cầu hai chữ: rõ ràng. Nhưng hãy xem nhóm bên US. Giọng nam người thì như có ai chặn cổ họng lại, người thì nghe chẳng có chút nam tính chút nào, giọng nữ thì ẻo lả không cần thiết và khi lồng chậm thì còn nghe được còn không thì phải căng tai ra mà nghe.

Cách lồng tiếng

Thôi thì chúng ta không bàn về vấn đề chất giọng nữa vì người có giọng khàn không có nghĩa là không thể trở thành diễn viên lồng tiếng vì phần lớn còn phụ thuộc vào khả năng diễn xuất qua giọng nói của người đó. Rất tiếc, nhóm US diễn xuất qua giọng nói kém hẳn so với bên FFVN, không chuyển tải được cái thần của từng nhân vật và nội dung bao quát một bộ phim: những điểm nhấn giọng xuống giọng hoàn toàn thua xa và ít khi hợp với tình huống. Cho nên, nghe bên US lồng, tôi có cảm giác họ chỉ đọc suông bản thoại đã dịch và lâu lâu lên xuống cho hợp với những thái độ hiển nhiên như nóng giận, vui vẻ, v.v. Bên FFVN "nhập vai" hơn nhiều so với bên US và có thể lồng với nhiều sắc thái: đểu, gian, ác, ngây thơ, v.v. đúng nghĩa với từ "diễn xuất".

Dịch thuật

Đây là một vấn đề cực kỳ đau đầu phía bên US. Bản dịch của họ nói dễ nghe là dịch không hay lắm, còn nói khó nghe thì phải nói là dịch rất là vô duyên, không chính xác và rất phản cảm.

"Dịch không hay lắm" tức là sao? Một là, một số từ Hán Việt không thuộc loại ca phú, câu đối, hay thành ngữ vẫn giữ nguyên trong bản dịch làm cho câu cú càng tối nghĩa. Lấy ví dụ phim A Step Into The Past (FFVN: Cỗ máy thời gian, US: Thời đại chiến quốc), có nhiều từ khó hiểu (như "thời không", "niên luân" thay cho "thời điểm", "vòng tuổi"), hoặc không dễ hiểu lắm (như "Tần quốc" thay cho "nước Tần"). Công bằng mà nói, bên FFVN cũng có vấn đề này nhưng không có thường xuyên như bên US. Hai là, ngay cả tựa phim cũng tối nghĩa (nhiều khi chẳng có ý nghĩa gì), không nói lên được tinh thần của bộ phim (Giang hồ kỳ án so với Mưu dũng kỳ phùng, Trang đài phấn son so với Quyền lực đen tối) và có rất nhiều tựa để nguyên tên Hán Việt (Thiết huyết bảo tiêu so với Nối nghiệp, Thiên nhai hiệp y so với Đột phá cuối cùng, Pháp chứng tiên phong so với Bằng chứng thép). Ba là, cách xưng hô rất phản cảm. Chẳng hạn trong phim Life Made Simple (FFVN: Chuyện về chàng Vượng, US: Đời A Vượng), cách xưng hô "anh-em" giữa Phụng và Vượng rất dễ thương chứ không như "tôi-bà/ông" như bên US. Hay "chú-con" giữa chú với cháu trong Nối nghiệp hợp lý hơn là "ta-ngươi" trong Thiết huyết bảo tiêu. Vợ chồng với nhau (lúc giận nhau) cũng "ta-ngươi" (Tình người). Đệ tử và sư phụ cũng "ta-ngươi" (Tây Du Ký). Thô tục hơn nữa, trẻ nói với già lại xưng là "tao-mày" (Not Just a Pretty Face - FFVN: Sự hoàn hảo, US: Xinh đẹp tuổi mộng). (Tôi bắt đầu nghi ngờ không hiểu họ có hiểu những từ mà họ lồng không nữa.) Nhiều khi cùng một từ, tuy để nguyên ở dạng Hán Việt thì đa số khán giả đều hiểu, nhưng tùy thời đại mà nên có cách dịch khác nhau cho hợp thời. Bên US thì bất kể là xưa hay nay, hễ gặp "sư phụ" là nói "sư phụ" còn bên FFVN thì nếu bối cảnh phim là thời đại bây giờ thì dùng chữ "thầy", còn ở thời đại cổ trang thì là "sư phụ". Trong Thiên long bát bộ 97, bên US thì cứ "anh-em" giữa nam và nữ suốt trong khi đó bên FFVN thì dùng "ta-nàng, thiếp-chàng", v.v. rất linh hoạt.

Còn dịch "vô duyên" là thế nào? Nhiều từ như "mắc dịch, chơi gái" nghe rất phản cảm so với "thằng quỷ, lăng nhăng." Nhiều người nói tại phim Tàu nó vậy. Sai. Trong Just Love, từ "chơi gái" có thể phát ra từ ông cha chồng nhà quê chứ lẽ nào có thể phát ra từ người con dâu làm chánh án?

Tôi luôn có thể trích dẫn phim nào, tập nào, khúc nào cho thấy những khuyết điểm rất lớn trên, nhưng thật ra chỉ cần xem đại một bộ phim nào đó do nhóm này lồng là các bạn sẽ thấy tôi không nói oan hay vạch lá tìm sâu.

Kỹ thuật

Bởi cách lồng ồn ào của bên US tạo cảm giác liền mạch nên phải để ý một chút thì khán giả mới có thể thấy họ lồng rất ít khi hợp với khẩu hình nhân vật. Thường thì nhân vật mở miệng một lát thì tiếng mới phát ra.

Thiếu sót ở phần này không ảnh hưởng lắm đến phim nhưng 3 tiêu chuẩn đầu là cực kỳ quan trọng vì chúng quyết định diễn viên được lồng có đi đến lòng khán giả được hay không.

Phía dưới là các video minh họa cho hai cách lồng khác nhau. Khi xem bạn nên để ý ngôn từ và giọng điệu của diễn viên lồng tiếng.

Khánh Toàn