(TT&VH) - Như TT&VH đã đề cập trong mấy số gần đây, Xuân Tâm là một trong ít sếp la-tô (Chef de plateau, tạm coi là đạo diễn lồng tiếng) uy tín, đắt sô và nổi tiếng hiện nay. Học nghề với các lớp đàn anh như các thầy Hồng Phúc, Minh Khánh và bằng kinh nghiệm nhiều năm làm nghề liên tục, nói chuyện với Xuân Tâm về lồng tiếng thì câu chuyện dường như không có điểm dừng, vì có quá nhiều suy nghĩ cần giải bày, do giới hạn của bài viết, đây chỉ là một phần nhỏ của câu chuyện đó.

* Anh nghĩ sao khi thời gian qua có những bài báo phản ánh việc các nhóm lồng tiếng làm việc ăn xổi ở thì, làm cho có, chứ chẳng để tâm gì vào công việc?

- Tôi nghĩ để nhận xét xác đáng về lồng tiếng là một việc không dễ, vì công việc của chúng tôi quá "bí mật", kết thúc phim mới thấy có vài dòng chữ chạy lên, nên nhiều người không hiểu thành ra nhận xét sai thì cũng bình thường. Tuy nhiên, khách quan mà đọc các bài viết ấy, tôi đồng ý rằng họ có lý khi nhận xét như vậy, vì thực lòng, người làm nghề đã không đông, mà người có tâm với nghề lại không nhiều. Có những cảnh xem như "trả bài" ấy, chẳng có một chút cảm xúc hay diễn cảm gì cho ra nét của nhân vật. Nghề nào cũng có cái khó riêng, nhưng lồng tiếng là một nghề khắc nghiệt, công việc thì nhiều, nhưng danh vọng và tiền tài thì gần như số không. Đây không phải và không thể là nghề giúp kiếm được tiếng tăm, sự giàu có.

* Có tâm với nghề - ai cũng muốn nói vậy với việc mình đang làm, riêng anh, thử cho một vài ví dụ để thuyết phục?

- Nói về cái tâm với nghề thì thật là khó, giá như tôi đừng nói ý này thì hay quá. Thôi thì với kinh nghiệm cá nhân, tôi chỉ chia sẻ bằng hai câu chuyện nhỏ. Đầu tiên là với đạo diễn Châu Huế trong phim Hướng nghiệp 1, chúng tôi đã rất căng thẳng với nhau, khi tôi chọn người để lồng cho nhân vật Kinh Quốc. Việc tranh luận này khá gây gắt, làm mất rất nhiều thời giờ, nhưng kết quả cho thấy quyết định của tôi là hợp lý, vai của Kinh Quốc đã thành công ngoài dự tính. Trường hợp khác là nhân vật Út Nhỏ trong phim Hương phù sa của Võ Tấn Bình, sau khi thử hàng chục người nhưng đạo diễn vẫn nói không được, dù trước đó tôi đã để nghị chị Kim Phụng. Bình nói chị Phụng hơi lớn tuổi, trong khi Tăng Thanh Hà trẻ măng, sợ không khớp, nhưng cuối cùng, khi chị Phụng làm thì Bình đã khá bất ngờ. Làm nghề mà không có chủ ý của mình, đạo diễn và diễn viên thích ai mình chọn nấy thì xem như vô tâm rồi, vì rõ ràng, có những cái thuộc về chuyên môn riêng.

* Đạo diễn là người chọn diễn viên xem họ có hợp với nhân vật mà mình muốn tạo ra hay không. Còn các sếp la-tô như anh, chọn diễn viên lồng tiếng như thế nào?

- Tuy khán giả không nhìn thấy chúng tôi ở trên phim, nhưng khi xem, nếu giọng nói, cử chỉ khuôn mặt và tâm trạng của nhân vật không khớp nhau, họ sẽ nhận ra liền. Có những phim lồng sao mà trái ngoe, già trẻ không phân biệt được, giọng một đường khuôn mặt đi một nẻo. Tôi cho rằng người điều phối thì phải biết chọn người phân vai, biết so sánh giữa nhân vật này với nhân vật kia, để làm sao đặt người lồng vào là đúng chỗ. Nguyên tắc của tôi là hạn chế tối đa việc một diễn viên lồng cho nhiều vai, nhất là những vai có thời lượng xuất hiện gần bằng nhau, để khán giả nghe khỏi bị quen tai, nhàm chán. Ngay với mỗi diễn viên lồng tiếng, trong mỗi phim tôi đều gợi ý cho họ một kiểu nói. Phong cách nói càng định hình thì càng có thể giết chết tương lai của diễn viên lồng tiếng. Họ phải nghiên cứu làm sao để giọng mình phong phú, bất ngờ.

* Năm nay Giải cứu thần chết của Nguyễn Quang Dũng lại đạt danh thu cao, đây là phim mà anh đã dùng gần như 100% giọng thật của các diễn viên để lồng. Riêng các phim khác, có phải anh ưu tiên mời các diễn viên kịch nói, vì đài từ của họ tốt hơn?

- Lúc trước các diễn viên nghiệp dư (theo nghĩa không qua trường lớp) hay mặc cảm về giọng nói của mình, còn các diễn viên sân khấu thì bị cho là nói "quá kịch". Nay, do phim ngày một nhiều hơn, ai làm việc thường xuyên thì đều được những người như chúng tôi giúp điều tiết. Các diễn viên kịch nói có thế mạnh của họ, nhưng không thể mời họ lồng tất cả các vai, vì ngoài đời sống, giọng nói phong phú lắm, đâu phải chỉ có mỗi sự rõ ràng. Quan điểm của tôi là nếu diễn viên tự lồng được thì phải khuyến khích, dù sao họ cũng nắm cảm xúc nhân vật tốt hơn, làm cho các nhân vật được phong phú hơn.

* Nếu sau này phim dùng công nghệ mới, việc lồng tiếng bị chết, anh có lo cho nghề của mình không?

- Từ lâu rồi tôi chẳng quan tâm tới điều này, vì công việc quá nhiều, tôi chỉ muốn làm sao để người thuê mình và khán giả hài lòng. Muốn thu tiếng trực tiếp thì phải cần đến công nghệ đồng bộ, điều này ở Việt Nam thì chưa làm được; những nền điện ảnh có công nghệ cao như Hollywood vẫn còn dùng đến lồng tiếng, nên ngày chết chắc hãy còn xa.

Kỳ 1 - Lồng tiếng: Nghề 10 giây!
Kỳ 2 - Từ "khởi thủy" phim Việt đến phim thời @
Kỳ 3 - Lồng tiếng: Nghề dạy nghề!