Nghiệp Tổ

Tôi lười viết lắm! Thế nhưng, em Cún của tôi nó cứ nài nỉ: "Chị ơi, viết đi, chuyện vui buồn sướng khổ gì cứ bày tỏ", và tôi chỉ trả lời bừa: "Ừ, thì viết". Nhưng khi cầm bút, tôi lại muốn mình trải hết lòng mình trên trang giấy. Vậy thì xin các bạn cho tôi nhiều chuyện một "xíu" nhé! Cứ xem như đây là "Hồi ký Lồng Tiếng".

Hồi ký xin được bắt đầu.

---o0o---

Chương I: "Tình cờ gắn vào Nghiệp Tổ"

Tôi còn nhớ vào thời kỳ quá độ, tôi phải từ bỏ mái trường nữ sinh Trưng Vương để đến một vùng đất kinh tế mới, làm quen với cây cuốc. Quả thật lúc đó tôi rất bỡ ngỡ. Gia đình tôi đã bao lần theo phong trào "vượt biên" nhưng cuối cùng tiền mất tật mang. Ba tôi quyết định làm quen với thời đại mới. Các chị em tôi lần lượt rời bỏ mảnh đất đó trở về Sài Gòn, người làm thợ thêu, kẻ buôn bán, duy chỉ có tôi vẫn còn bám đất để sống. Lúc đó, ba tôi rất nặng lòng vì cả nhà đoàn tụ ở Sài Gòn, còn tôi thì ở trên rẫy. Ông đã tìm cách đưa tôi về Sài Gòn với một nghề nghiệp nào đó! Và thế là, vào một buổi chiều, hoàng hôn đang ngã bóng, chị tôi từ Sài Gòn lên gọi tôi về gấp, bảo ngày mai tôi được đi làm "thuyết minh phim". Trời ạ! Các bạn có hiểu được tâm trạng của tôi lúc đó không? "Surprise!" Ngày đầu tiên, khi tôi ngồi trước "micrô", chỉ mới đọc tên phim "Ngọn giáo Thổ Nhĩ Kỳ" thì ôi thôi, bịch nước trà đá, cùi bắp... tới tấp bay vào mặt tôi và mọi người thì gào lên "Xuống đi! Đọc gì kỳ vậy?". Chả là, đội phim lưu động, khán giả và đội chiếu cùng ngồi chung trên một bãi đất trống, nên vấn đề giao lưu như thế này cũng không tránh khỏi. Tối hôm đó, về tới nhà, tôi khóc như mưa, ba tôi đến gần bên an ủi và bảo tôi "để ba xem đàn chị của con thuyết minh như thế nào". Hôm sau, ba tôi chịu khó đi rảo hết các rạp chiếu phim, lắng nghe từng người đọc thuyết minh. Lúc quay về, ba tôi khuyên tôi nên đến rạp Vĩnh Lợi vào những xuất ba tôi đã ghi giờ sẵn, để nghe một đàn chị thuyết minh. Ba tôi bảo: "khéo tay không bằng hay làm, nghe riết thì con sẽ nhập tâm, chẳng phải lúc còn ở trường, con vẫn hay thích thuyết trình những tác phẩm văn học đó sao! Con phải tự tin, mình đã có năng khiếu, chỉ còn thiếu lòng quyết tâm và sự rèn luyện thôi". Nghe được câu nói này, tôi quyết không bỏ cuộc. Và trời không phụ lòng người – tôi đã tốt nghiệp thuyết minh khóa 12. Sau đó một năm, chị Kim Phụng học chung khóa thuyết minh với tôi thông báo: "Mình đọc báo thấy xưởng phim Nguyễn Đình Chiểu chiêu sinh lớp lồng tiếng, mình đã ghi tên hết chị em mình vào thi xem thử thế nào". Sau ba vòng thi, 1. Giọng chuẩn, 2. Nhìn miệng trên hình có chính xác không, 3. Tình cảm. Và tôi đã thực sự bước vào Nghiệp Tổ.

---o0o---

Chương II: "Ơn thầy! Ơn cô! Ơn bậc đàn anh, đàn chị!"

Người thầy phụ trách suốt khóa học lồng tiếng là thầy Hồng Phúc. Thầy luôn bảo: "lồng tiếng là thổi hồn cho nhân vật". Lần đầu tiên khi chúng tôi ra làm phim nhựa: "Ngọc trong đá", chúng tôi chỉ làm những vai quần chúng, nói lao xao vài câu trong một vài bối cảnh mà cảm thấy vui làm sao ấy! Đứa nào được lồng một câu quần chúng có miệng, có lời hẳn hoi, thì chúng tôi liền ghẹo rằng: "Được làm quần chúng quý tộc, sướng nghen!". Sau này lâu dần, thì các thầy Minh Khánh, thầy Hồng Phúc, thầy Hưng đã cho chúng tôi vào những vai nhân vật. Chị Kim Phụng lồng cho diễn viên Việt Trinh, Ánh Tuyết lồng cho diễn viên Kim Khánh, Khánh Phương lồng cho diễn viên Minh Phượng, Hà Thao lồng cho diễn viên Hoàng Phúc, Quốc Thái.

Nhớ một lần, chị Tú Trinh kêu tôi lồng cho vai Bạch Liên trong phim "Những nẻo đường phù sa", có cảnh cô diễn viên đó tiễn biệt người cậu đi tù (người cậu đó do diễn viên Thiệu Ánh Dương thủ vai). Cô diễn viên đóng vai Bạch Liên diễn rất tốt, còn tôi thì khóc rất khô. Chị Tú Trinh tức quá mắng tôi: "con nhỏ này chắc chưa bao giờ khóc người chết phải không? Em phải nhớ đến cảnh một người thân nào đó của mình đã mất, em mới có xúc cảm được". Thế là tôi bỗng nhớ đến ba tôi, người đã dẫn dắt tôi đến với Nghiệp Tổ, giờ đã vĩnh viễn xa tôi, tuyến lệ của tôi bật tuôn trào. Khi cảnh diễn đã hoàn thành rồi, nước mắt tôi vẫn còn rưng rức. Cũng nhờ đó, mà tôi đã vào vai diễn viên Trung Hậu, diễn viên Vân Anh trong phim "Bình minh Châu Thổ" tương đối dễ dàng. Đó là nói đến chuyện khóc, chuyện cười thì còn khó hơn nữa! Trong chùm phim truyện cổ tích của đạo diễn Minh Chung, chị Tú Trinh lồng vai mẹ Cám, còn tôi lồng vai Cám, lúc hai mẹ con cười Tấm bị rớt xuống sình, thì đạo diễn muốn chúng tôi phải cười nguyên một chuỗi thật dài và ác. Tôi cứ diễn mãi mà không đạt. Cũng lại là chị Tú Trinh dạy tôi: "Em nối từng âm ngữ của chữ "ha" vào, phát âm liên tục là thành chứ gì!". Kết quả, tôi đã cười được. Và sau này, tôi được các thầy luôn nhớ tới – mỗi khi có phim Việt Nam có những vai ma (chả là ma hay cười ghê rợn mà!) tôi lần lượt lồng cho diễn viên Kim Tín trong "Huyền thoại một người con gái" (phim tốt nghiệp của đạo diễn Bảo Trung), diễn viên Kim Chi, diễn viên Hồng Ánh... Sau khóc và cười vẫn chưa hết đâu các bạn! Những cảnh sợ hãi, hãm hiếp, đánh đập, diễn viên trên hình chỉ có hình, còn nhiệm vụ của người lồng tiếng là phải lồng những âm thanh màu mè để khán giả có thể cảm nhận được sự ghê rợn của nó. Nói đến chuyện này, tôi lại nhớ đến chị Kim Phụng. Chị lồng tiếng chung với Thành Lộc, chị làm mãi mà đạo diễn vẫn bảo chưa đạt, Thành Lộc mới nói: "Chị phải xem nhiều phim Ghost, Action của Mỹ, nghe những diễn viên Mỹ họ làm màu mà học tập". Trong từng màu mè, chi tiết của từng phim, từng phim chúng tôi lại được các thầy Phúc, thầy Khánh, thầy Hưng, rồi đến anh Trung Châu, anh Khánh Hoàng, chị Tú Trinh, chị Đàm Loan, chị Thy Mai... lần lượt chỉ dẫn từng chút, và không thể không nhắc đến thầy Cao Thụy – người dẫn dắt chúng tôi lồng tiếng phim hoạt hình Việt Nam. Thầy bảo "các anh, các chị phải nhớ đây là nghệ thuật diễn, phải có óc tưởng tượng phong phú, diễn viên lồng tiếng càng phải đầu tư cho vai diễn nhiều hơn".

Mỗi năm, vào ngày Hiến Chương Nhà Giáo, chúng tôi hẹn hò nhau đi thăm các thầy. Ngày đó thật là vui! Vì mỗi đứa một công việc khác nhau nên ít khi tụ tập lại để tâm sự, tán gẫu. Nay gặp được thầy, chỉ than thở vài câu về nghề, nói vài ba câu chuyện phím, nghe một vài lời khuyên răn, bao nhiêu đó đã đủ cho tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc! Nó như cái cảm giác một người bỏ xứ, bôn ba khắp nơi, lâu ngày về thăm mẹ, được vùi đầu vào lòng mẹ, khóc òa cho thỏa! Có một người bạn lồng tiếng đã thưa với thầy rằng: "Con cám ơn cha mẹ đã cho con hình hài, con cám ơn thầy đã cho con nghề nghiệp!".

Nếu trong các vai diễn của chúng tôi có đem đến một chút cảm xúc thật nào đó cho khán giả, thì tất cả chúng tôi đều muốn tạ ơn thầy, ơn cô, ơn các bậc đàn anh, đàn chị!

---o0o---

Chương III: "Những ngày long đong làm phim bộ"

Tôi nhớ vào thời đó, chưa có hãng phim nào quản lý chuyện lồng tiếng phim nước ngoài. Những điểm video bên ngoài, họ tự bỏ vốn ra, níu kéo một số người lồng tiếng cho phim bộ nước ngoài, tôi cũng nằm trong diện đó. Lần đầu tiên tiếp xúc với phim bộ, quả thật tôi hơi choáng ngợp. Vì phim Việt Nam chúng tôi phải luyện tập từng khẩu hình rồi mới thu, còn phim bộ người ta đưa bản dịch, nghe âm thanh trong phim, diễn viên diễn sao thì bạn diễn theo như vậy, đồng thời bạn phải đảm rất nhiều vai: già có, trẻ có, hiền có, dữ có, lưu manh có... Bộ phim đầu tiên tôi tham gia là "Giấc mộng thiên đường" của TVB. Lúc đó, tôi cứ nơm nớp lo sợ, sợ mình không theo kịp vai diễn. Vì cách làm phim ngoài luồng chú trọng kinh doanh, nên không cho luyện tập. Tôi tranh thủ xem phim trước vào giờ giải lao. Lúc đó, có một vai thằng bé con, nó thấy cha nó rơi từ trên núi xuống, nó kêu lên một tiếng thảng thốt: "Ba...". Tôi mới tập vào vai con nít, nên chưa điêu luyện cho lắm, chữ "ba" này nó cứ đeo đẳng tôi, ngay cả khi tôi được nghỉ đi chơi Vũng Tàu với mẹ, tôi vẫn không quên. Chiều hôm đó, ở bãi trước chông chênh đá, không một bóng người (lúc đó Vũng Tàu chưa xây bờ kè), tôi tập la thoải mái, tôi kêu "ba" đủ kiểu. Và cuối cùng, tôi tương đối thành công, khi ghép vào một chút cảm giác khi ba tôi mất. Sau những ngày tháng long đong với thị trường phim ngoài luồng, thì những chính hãng TVB và chi nhánh đại diện phim Singapore vào thị trường Việt Nam. Bạn bè tôi được mời vào các chính hãng, riêng tôi vẫn chưa, tôi buồn lắm! Tôi nghĩ chắc mình không có duyên với phim bộ. Nhưng đúng là rước vào Nghiệp Tổ thì không thoát! Phòng lồng tiếng Singapore vẫn còn thiếu một giọng nữ, tôi chính thức bước vào phim bộ. Làm được ba năm, xưởng phim Singapore thôi hoạt động. Tôi ở nhà một thời gian dài hai năm chịu đựng thất nghiệp. Thời đó phim Việt Nam lâu lâu mới có một bộ, nên tôi chỉ sống cầm chừng với những vai diễn chút chút trong phim Việt Nam. Cơ hội lại đến với tôi thêm một lần nữa khi hãng phim Đài Loan Tam Dương kêu tôi vào làm. Suốt ròng rã một năm trời tôi cứ tưởng mình thật sự gắn liền với phim bộ, nhưng không, đùng một cái, tôi biết được mình không có tên trong danh sách lồng tiếng chính thức của Tam Dương. Tâm trạng tôi chán nản tột độ. Tôi quyết định chuyển nghề, nhưng nghề gì đây? Với một bằng tốt nghiệp cấp III, kèm theo mấy bằng cấp chuyên môn kế toán, nghiệp vụ chiếu bóng, thuyết minh, lồng tiếng, cộng thêm một số vốn tiếng Hoa bằng B, tiếng Anh nửa vời, thi mãi không lấy được bằng A, vì hễ gần tới ngày thi là làm phim gấp, nghỉ liên tục, mà sinh ngữ thì phải "văn ôn, võ luyện", bởi thế tôi chẳng có cái gì để tự tin xin vào một công ty nào khác. Điều quan trọng là tuổi trẻ của tôi đã đi qua. Biết làm gì đây? Đúng lúc đó, đứa em trai kết nghĩa của tôi, nó giúp đỡ giới thiệu cho tôi vào làm ở hãng xe taxi Mai Linh, nó bảo: "với một chút vốn sinh ngữ của chị, đủ vào làm tổng đài rồi". Thế nhưng, tôi không vào làm tổng đài, mà xin vào làm tài xế, vì làm nghề này một ngày lên ca, một ngày nghỉ, tôi vẫn còn có thể tham gia lồng tiếng phim Việt Nam được. Đúng là "bỏ thì thương, mà vương thì tội". Các chị ở trong TFS rất bức xúc, nhưng cũng không có cách gì giúp cho tôi ổn định công việc được.

Tôi đã để chủ đề: NGHIỆP TỔ! Thì bạn biết điều gì sẽ xảy ra rồi đó!

Công ty Tam Dương quyết định tăng cường thêm một giọng nữ và giữ tôi lại tiếp tục làm việc. Bây giờ thì tôi đã thực sự trở lại sống với chính nghề của mình - nghiệp "Lồng tiếng"!

---o0o---

Chương IV: "Tôi đang HẠNH PHÚC!!!"

Tôi muốn "bật mí" với các bạn một chút cảm xúc của tôi về nghề của mình:

Và hiện nay, tôi đã được toại nguyện – cả ba tôi đều được tham gia. Tôi muốn hét lớn lên: "Tôi đang Hạnh Phúc..." mới nói hết cảm xúc tôi đang may mắn như thế nào.

Cám ơn những đối tác đã chọn giọng của tôi và cho tôi cơ hội để hưởng được Hạnh Phúc này.

---o0o---

Chương V: Chuyện bên lề

Ngày ngày tôi đến chỗ làm, đi từ phòng thu này đến phòng thu khác. Thời gian tôi ở trong phòng thu còn nhiều hơn thời gian tôi ở nhà. Các bạn đồng nghiệp của tôi có đôi khi cũng lời qua tiếng lại, thậm chí giận dỗi tôi, hay tỏ thái độ không thích tôi, nhưng tôi không để tâm, vì chén để xống còn khua, chị em ruột thịt còn xảy ra chuyện, huống chi tôi đang sống trong một tập thể mà nghề nghiệp này rất dễ làm cho mọi người "stress" – tập trung mắt, tai lắng nghe, miệng thì nói, đầu óc phải vận dụng để diễn theo từng nhân vật.

Bởi vậy, các bạn của tôi ơi! Cho dù có như thế nào đi nữa, thì tôi vẫn luôn mỉm cười hạnh phúc. Tuổi trẻ của tôi đã theo đuổi một chiếc bóng sau màn bạc của nghệ thuật thứ bảy. Đến bây giờ, tôi đi gần nửa đời người rồi, mới có được hạnh phúc trọn vẹn.

Tôi chạnh lòng nhớ lại, hôm làm phim "Lục Vân Tiên". Tôi lồng cho diễn viên Kim Tín, vai mẹ của Thể Loan, đạo diễn Bảo Trung bảo tôi: "Chị vẫn chưa nói được ngôn ngữ của người điên, vì em đã đến nhà thương điên, đã nghe ngữ điệu của họ, nhưng em không biết diễn tả như thế nào". Tôi đề nghị xin cho nghỉ ngày hôm đó. Tôi ra bến xe buýt, tức tốc đến nhà thương điên Biên Hòa. Tôi xin cô y tá cho vào khu C – khu "điên" nhất của bệnh viện. Tôi nói chuyện với một cô gái rất xinh xuyên qua cửa sắt bảo vệ. Cô gái trả lời rành rọt nhưng trong giọng nói có một chút vô hồn không thể diễn tả! Cô gái bưng chén cơm ăn, cầm muỗng đưa lên miệng mà cô không nhận thức được miệng mình ở đâu, cơm dính tèm lem trên mặt! Tôi trở về với cảm giác trống trải mênh mông... Tôi phát hiện ra mình thật hạnh phúc, vì mình còn biết được mình đang nghĩ gì và làm gì.

Cho nên mới nói, "Bạn ơi, hãy cười nhiều hơn vì những gì bạn đang có!".

Tôi đang Hạnh Phúc... vì mọi thứ tôi đã được toại nguyện. Tôi được làm một người bình thường, mắt, tai, miệng, đầu óc tôi vẫn còn minh mẫn để phục vụ cho nghề nghiệp "Lồng tiếng".

Ông Tổ ơi, không biết duyên nghiệp gì đã đưa con đến với nghiệp "Lồng tiếng". Nếu đã mang chữ "nghiệp" thì xin ông hãy giúp con hoàn thành hết từng vai diễn và mong mọi người hoan hỷ khi nghe giọng nói của con.

Tờ Mờ...